کاشکسی یا لاغری مفرط یک بیماری است که باعث کاهش شدید وزن و ماهیچه‌سوزی می‌شود. این بیماری علامت بسیاری از بیماری‌های مزمن مانند سرطان، نارسایی مزمن کلیوی، اچ آی وی و ام‌اس می‌باشد.

بیماری‌های دیگری وجود دارند که باعث کاهش وزن می‌شوند، اما افرادی که کاشکسی یا لاغری مفرط دارند، حتی اگر غذا بخورند باز هم لاغر می‌شوند.

​معمولا کسی که غذای کافی نمی‌خورد فقط چربی می‌سوزاند. فرد دچار لاغری مفرط، هم چربی و هم ماهیچه‌های خود را از دست می‌دهد. ​منظور از ماهیچه‌سوزی یا چربی‌سوزی این است که این مواد برای تولید انرژی در بدن سوزانده می‌شوند. به صورت طبیعی بدن سعی می‌کند نیازهای خود را از طریق سوزاندن مواد کربوهیدراتی، قندی و چربی تامین کند؛ اما، در مواردی مانند روزه‌داری‌های بلند‌مدت، سوء تغذیه، رژیم‌های ناسالم غذایی و کاشکسی به علت کمبود مواد انرژی‌زا و مغذی، بدن مجبور به استفاده از ذخایر پروتئینی خود، که عضلات باشند، می‌شود.

علل لاغری مفرط

​تداخل و تعامل عوامل مختلفی موجب لاغری مفرط یا کاشکسی می‌شوند.​ ​برهم خوردن تعادل مواد شیمیایی در بدن یکی از علل لاغری مفرط است. ​افراد مبتلا به کاشکسی دارای سطوح غیرطبیعی برخی مواد در بدن خود هستند. ​این عدم تعادل موجب کاهش وزن و ماهیچه‌سوزی می‌گردد.

عوامل متعددی در کاشکسی دخیل هستند. عواملی شامل: سطوح این مواد شیمیایی، بیماری یا عارضه‌ای که موجب برهم خوردن تعادل شده است و واکنش بدن به این مواد محرک.

برهم‌کنش این مواد شیمیایی از طریق چند مسیر موجب کاشکسی می‌شود:

  • افزایش متابولیسم و افزایش مصرف انرژی
  • ایجاد التهاب
  • افزایش ماهیچه‌سوزی
  • کاهش رشد عضلانی

محققان هنوز در حال بررسی عوامل مرتبط و بالقوۀ موثر بر ایجاد لاغری مفرط هستند.

عوامل خطرساز ​

برخی بیماری‌های مزمن، مخصوصاً در مراحل انتهایی بیماری، موجب لاغری مفرط می‌شوند.

اگر ​فردی به یکی از بیماری‌هایی که در ادامه ذکر شده‌ است، مبتلا است باید با پزشک خود دربارۀ راه‌های پیشگیری از کاشکسی و افزایش کیفیت زندگی خود صحبت کند.

نمونه‌هایی از این بیماری‌ها عبارتند از: ​

  • سرطان – به ویژه سرطان‌های ریه، پانکراس و معده
  • بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)
  • نارسایی مزمن کلیه – حدود یک چهارم بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی علایمی از سوء تغذیه را نشان می‌دهند.
  • نارسایی احتقانی قلب
  • بیماری کرون
  • فیبروز سیستیک
  • عفونت اچ آی وی
  • آرتریت روماتوئید

علائم کاشکسی

نشانه‌های بیماری لاغری مفرط عبارتند از : ​

  • کاهش وزن غیر ارادی– کاهش وزن به رغم داشتن تغذیه مناسب و کالری دریافتی بالا
  • ماهیچه‌سوزی– این علامت مشخصۀ کاشکسی می‌باشد. با این حال علی‌رغم ماهیچه‌سوزی، همۀ افراد مبتلا به کاشکسی، به حالت استخوانی و سوء تغذیه‌ای در نمی‌آیند.​ مثلاً فردی که قبل از ابتلا به کاشکسی چاق بوده است، با وجود کاهش وزن قابل توجه، ممکن است به شکل شخصی با اندام متوسط به نظر برسد.
  • بی‌اشتهایی یا آنورکسی – علاوه بر این که غذا برای فرد مبتلا به لاغری مفرط خوشایند نیست، او تمایل خود را برای خوردن هر غذایی از دست می‌دهد.
  • کاهش توانایی عملکردی – علایم شایعی مانند ضعف، خستگی و سطوح کم انرژی باعث دشواری انجام کارهایی می‌شوند که بیمار از آن‌ها لذت می‌برد یا تمایل به انجام آ‌ن‌ها دارد. اغلب بیمار از انجام فعالیت‌های روزمره خود مانند لباس پوشیدن یا مسواک زدن نیز قاصر است.
  • تورم یا خیز (اِدِم) – کم شدن مقدار پروتئین خون موجب حرکت مایعات و انباشته شدن آن‌ها در بافت‌ها می‌شود. این موضوع باعث تورم اندام‌های بدن به ویژه پاها می‌گردد.

از آنجایی که گاهی تشخیص کاشکسی دشوار است، پزشکان از معیارهای مختلفی برای تشخیص استفاده می‌کنند. ​در رایج‌ترین سیستم تشخیص، برای تایید لاغری مفرط معیارهای زیر باید در مورد بیمار صدق کنند:

  • ​از دست دادن بیش از ۵ درصد وزن بدن به صورت غیر ارادی و در طول ۶ تا ۱۲ ماه
  • شاخص تودۀ بدنی (BMI) کمتر از ۲۰ برای افراد زیر ۶۵ سال یا کمتر از ۲۲ برای افراد بالای ۶۵سال
  • چربی کمتر از ۱۰ درصد

عوارض

چربی و ماهیچه‌سوزی در کاشکسی جدی بوده و به طور بالقوه می‌تواند منجر به مرگ شود. براساس مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۷، لاغری مفرط عامل مهمی در حدود یک پنجم مرگ‌های ناشی از سرطان است.

عوارض کاشکسی عبارتند از:

  • کاهش کیفیت زندگی و از دست دادن توانایی زندگی مستقل
  • اختلال در پاسخ به درمان‌ها
  • ضعیف شدن سیستم ایمنی
  • وخامت علایم بیماری زمینه‌ای
  • کاهش امید به زندگی مبتنی بر بیماری زمینه‌ای

درمان

هیچ دارو یا برنامه درمانی واحدی برای درمان لاغری مفرط موثر نبوده است.

چون عوامل زیادی در ایجاد کاشکسی نقش دارند بنابراین یک برنامه‌ی درمانی که شامل چندین نوع درمان است، احتمالا ضروری است. افزایش میزان کالری دریافتی یا تغییر رژیم غذایی به تنهایی در درمان این بیماری نقشی ندارند.

برخی اقدام‌های مفید عبارتند از:

تمرکز بر روی جنبه‌های اجتماعی غذا خوردن: اصولاً ما از نشستن در کنار یکدیگر، خوردن و صحبت کردن لذت می‌بریم، حتی اگر چندان میلی به غذا نداشته باشیم. تاکید بر اهمیت اجتماعی غذا خوردن به جای مقدار مواد غذایی دریافتی، می‌تواند به بیماران در تغییر احساس و دید روانی‌شان به غذا، کمک کند.

مروری بر آرتروز زانو
بیشتر بخوانید

وعده‌های بیشتر با مقدار کمتر بخورید : به افرادی که لاغری مفرط دارند توصیه می‌شود در طول روز به جای سه وعدۀ غذایی، وعده‌های پرکالری با اندازه‌های کوچک بخورند. این سیستم برای بیماران معمولاً قابل تحمل‌تر و بهتر است. نوشیدنی‌های حاوی مکمل‌های غذایی برای افزایش کالری دریافتی در  بین وعده‌ها در دسترس هستند.

حمایت عاطفی : خانواده‌ی فرد مبتلا به کاشکسی باید درک کنند زمانی که یک بیماری زمینه‌ای پیشرفت می‌کند، تمایل افراد به خوردن غذا کاهش می‌یابد. وقتی آن‌ها به این مرحله می‌رسند، دوستان و خانواده‌ی بیمار نباید او را وادار به خوردن غذا کنند.​ چه بیمار غذا بخورد و چه نخورد، ماهیچه سوزی و کاهش وزن ادامه خواهند داشت.​

داروهای اشتهاء آور: داروهایی نظیر درونابینول، مجسترول و کورتون‌ها می‌توانند اشتهاء را بهبود بخشند. با این حال خوردن غذای بیشتر موجب توقف پیشرفت علائم یا بهبود ماهیچه‌سوزی نمی‌شود. ​افزایش اشتهاء به بیمار کمک می‌کند تا در جمع‌های خانوادگی و اجتماعی شرکت بیشتری داشته باشد و از منزوی بودن خارج شود. ​این موضوع به سلامت روان بیمار کمک شایانی خواهد کرد.

ورزش سبک : تا حدی که بیمار قادر به انجام فعالیت بدنی باشد، ورزش می‌تواند باعث افزایش تودۀ عضلانی و ماهیچه‌سازی شود. با این حال، شواهدی مبنی بر اثربخشی ورزش به عنوان اقدامی برای مقابله با کاشکسی در دسترس نیست.

پیشگیری ​

لاغری مفرط معمولا عارضۀ جانبی یک بیماری زمینه‌ای است، بنابراین تمرکز اقدامات پیشگیرانه بر کاهش سرعت یا توقف پیشرفت بیماری زمینه‌ای است.

برخی از بیماری‌‌ها مانند بیماری انسدادی مزمن ریوی یا HIV به طور بالقوه قابل پیشگیری هستند. با این حال بیماری‌های دیگری که باعث کاشکسی می‌شوند، عمدتا اجتناب‌ناپذیر هستند. پیشگیری قطعی از بیماری‌های مانند سرطان، بیماری کرون و آرتریت روماتوئید تقریباً غیرممکن است. هرچند با کنترل و دوری از عوامل خطرساز می‌توان ریسک ابتلا به این بیماری ها را کاهش داد. ​سبک زندگی فعال و تغذیۀ متعادل در کاهش احتمال ابتلا به بیماری‌های مزمنی که باعث لاغری مفرط می‌شوند، موثر است.

​نشانگان «بی‌اشتهایی-لاغری مفرط» یا «آنورکسی-کاشکسی» چیست ؟

افرادی که سرطان دارند گاهی شرایطی را تجربه می‌کنند که با نام سندروم آنورکسی-کاشکسی (CACS) یا نشانگان بی‌اشتهایی-لاغری مفرط شناخته می‌شود. ​این بیماری همان کاشکسی است که با بی‌اشتهایی نیز همراه شده است و همانند لاغری مفرط، افزایش کالری دریافتی باعث جلوگیری از ماهیچه‌سوزی شدید این سندروم نمی‌شود. ​

ویژگی‌های نشانگان آنورکسی-کاشکسی عبارتند از:

  • ​ماهیچه سوزی
  • کاهش وزن
  • از دست دادن اشتهاء
  • ضعف شدید یا کاهش نیرو و کاهش انرژی یا خستگی مفرط
  • کیفیت پایین زندگی
  • پاسخ ضعیف به شیمی‌درمانی همراه با افزایش عوارض جانبی
  • پیش‌آگهی ضعیف (پیش‌آگهی در واقع پیش‌بینی پزشک از سیر پیشرفت بیماری و میزان احتمال زنده ماندن بیمار در زمانی مشخص است.)

تشخیص این بیماری با سه معیار زیر صورت می‌گیرد: ​

  • ​فردی که کمتر از ۲۰ کالری به ازای هر کیلوگرم وزن بدن خود غذا می‌خورد یا در طی ۲ ماه بیشتر از ۲.۲ کیلوگرم وزن کم کرده است.
  • بیماران تمایل به افزایش اشتهاء، بیشتر غذا خوردن و افزایش وزن دارند.
  • پزشک معتقد باشد که افزایش وزن برای فرد مفید خواهد بود.

​همانند کاشکسی برای نشانگان بی‌اشتهایی-لاغری مفرط نیز درمان موثری وجود ندارد. ​اقداماتی که به بیماران مبتلا به کاشکسی کمک می‌کند، می‌تواند به افراد مبتلا به این بیماری نیز کمک کند.

جمع‌بندی ​

لاغری مفرط اغلب عارضه‌ای جانبی و برگشت ناپذیر ناشی از بیماری‌هایی مانند سرطان و اچ آی وی است. این بیماری باعث کاهش شدید وزن و ماهیچه‌سوزی می‌شود.

​شیوۀ درمانی به صورت مراقبت‌ها و درمان‌هایی‌ست که می‌توانند به افراد کمک کنند، اما کاشکسی بیماری است که معمولاً با مراحل انتهایی یک بیماری زمینه‌ای همراه است. این بیماری مسئول یک پنجم مرگ‌های ناشی از سرطان است.

بهترین راه برای جلوگیری از لاغری مفرط، کاهش خطر بیماری‌های زمینه‌ای مانند سرطان و نارسایی کلیوی است.

سوال

 اگر دچار لاغری مفرط هستم، مصرف چه غذاهایی برای من بهتر هستند؟ ​

پاسخ:

نظرات زیادی در مورد بهترین غذاها برای افراد دچار کاشکسی وجود دارد. ​همۀ آدم‌ها با هم متفاوت هستند و غذایی که برای شخصی مناسب است ممکن است به شخص دیگری نسازد.

حقیقت این است که در حال حاضر هیچ مدرکی مبنی بر اثر بخشی یک رژیم غذایی خاص برای جلوگیری از ماهیچه سوزی یا افزایش طول عمر فرد مبتلا به کاشکسی ناشی از سرطان پیشرفته وجود ندارد. با این حال برخی از محققان بر این باورند که خوردن غذاهای پرکالری می‌تواند موجب کاهش ماهیچه سوزی شود.

یک متخصص تغذیه می‌تواند به شما در انتخاب بهترین غذاها و تدوین رژیم غذایی مناسب کمک کند. این متخصصین می‌توانند عادت‌های غذایی معمول شما را ارزیابی کنند.​ آن‌ها از این اطلاعات برای تدارک یک رژیم غذایی که حاوی غذاهای مورد علاقه‌تان باشد و نیز کالری و مواد مغذی مورد نیازتان را تامین کند، استفاده می‌کنند.

​پیروی از یک رژیم غذایی که حاوی غذاهای مورد علاقه شما باشد، بسیار آسان‌تر است.

​« پاسخ از دکتر نانسی مویر»

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید